Trong ngành bảo quản nông sản, việc kiểm soát côn trùng gây hại là bài toán sống còn để đảm bảo chất lượng hàng xuất khẩu. Nhiều doanh nghiệp thắc mắc tại sao dù đã thực hiện các biện pháp khử trùng truyền thống nhưng mọt & trứng mọt vẫn quay trở lại. Đặc biệt, trứng mọt hoặc ấu trùng ẩn bên trong hạt có thể tiếp tục phát triển trong quá trình lưu kho, vận chuyển đường dài hoặc khi hàng đã đến cảng nhập khẩu. Một trong những câu hỏi được nhiều doanh nghiệp quan tâm là:
“Nồng độ oxy bao nhiêu thì mọt & trứng mọt chết hoàn toàn?”
Nguyên nhân thường không nằm ở việc “không xử lý”, mà nằm ở việc nồng độ oxy chưa được kiểm soát đúng mức hoặc thời gian xử lý chưa đủ để tiêu diệt hoàn toàn mọt và trứng mọt.
1. Vì sao mọt & trứng mọt không chết hoàn toàn khi xử lý thông thường?
Nhiều doanh nghiệp gặp tình trạng hàng đã xử lý nhưng sau một thời gian vẫn phát hiện mọt tái xuất hiện. Nguyên nhân không phải lúc nào cũng đến từ việc “xử lý không đủ mạnh”, mà thường đến từ việc điều kiện xử lý chưa kiểm soát được toàn bộ vòng đời của mọt.
Mọt trưởng thành thường dễ bị tiêu diệt hơn, nhưng trứng mọt, ấu trùng và nhộng có khả năng ẩn sâu bên trong hạt, khe bao, pallet hoặc các lớp hàng xếp dày. Nếu phương pháp xử lý không duy trì được điều kiện bất lợi đủ lâu, các giai đoạn non này vẫn có thể sống sót và phát triển trở lại sau khi hàng được đưa vào kho hoặc xuất đi.
Ngoài ra, nếu khu vực xử lý không kín khí, khí bị thất thoát hoặc oxy bên ngoài lọt vào liên tục, nồng độ oxy trong khu vực xử lý sẽ không đạt mức cần thiết. FAO cũng nhấn mạnh rằng các khoang xử lý bằng khí quyển kiểm soát cần có độ kín khí cao để quá trình xử lý đạt hiệu quả và tiết kiệm.
👉 VÌ SAO MỌT KHÔNG CHẾT Ở MÔI TRƯỜNG THƯỜNG?
2. Nồng độ Oxy bao nhiêu thì mọt & trứng mọt chết?
Không có một mức oxy duy nhất áp dụng cho mọi loại nông sản và mọi loài côn trùng. Tuy nhiên, các tài liệu kỹ thuật và nghiên cứu về bảo quản nông sản cho thấy một số ngưỡng quan trọng sau:
- Oxy dưới 5%: Mọt bị ức chế nhưng chưa chắc chết hoàn toàn
Khi oxy giảm xuống dưới 5%, hoạt động của mọt và côn trùng kho bắt đầu bị ức chế rõ rệt. Một số nghiên cứu ghi nhận mức oxy dưới 5% có thể làm giảm hoạt động và hạn chế sự phát triển của mọt gạo cũng như nhiều loài côn trùng kho.
Tuy nhiên, mức này thường chưa đủ để đảm bảo diệt hoàn toàn. Côn trùng có thể suy yếu, giảm sinh sản hoặc ngừng hoạt động tạm thời, nhưng một số cá thể vẫn có thể sống sót nếu thời gian xử lý chưa đủ dài hoặc điều kiện khoang xử lý không ổn định.
- Oxy khoảng 2%: Có thể gây chết nhưng cần thời gian đủ dài
Ở mức oxy khoảng 2%, hiệu quả xử lý tăng lên đáng kể. Các nghiên cứu cho thấy khi oxy được hạ xuống 2%, các giai đoạn khác nhau của côn trùng có thể bị tiêu diệt nếu duy trì đủ thời gian: trứng có thể chết nhanh hơn, trong khi ấu trùng, nhộng và mọt trưởng thành thường cần thời gian tiếp xúc dài hơn.
Điều này lý giải vì sao xử lý mọt không nên chỉ nhìn vào “mức oxy đã xuống thấp hay chưa”, mà còn phải theo dõi nồng độ oxy được duy trì trong bao lâu. Nếu oxy chỉ giảm trong thời gian ngắn rồi tăng trở lại, khả năng tái nhiễm hoặc sống sót vẫn có thể xảy ra.
- Oxy dưới 1%: Ngưỡng hiệu quả cao để kiểm soát mọt
Nhiều tài liệu kỹ thuật xem mức oxy dưới 1% là ngưỡng quan trọng trong xử lý côn trùng kho bằng khí quyển kiểm soát. Một nghiên cứu tổng quan về xử lý bằng nitơ ghi nhận rằng côn trùng thường chết trong thời gian tương đối ngắn khi oxy ở dưới 1%, trong khi mức 3% cũng có thể hiệu quả trong một số điều kiện nhất định.
FAO cũng ghi nhận rằng để kiểm soát côn trùng hoàn toàn trong hạt, oxy cần được duy trì dưới 1,2% trong thời gian phù hợp, và thời gian này thay đổi mạnh theo nhiệt độ hàng hóa. Ở nhiệt độ cao hơn, thời gian xử lý có thể ngắn hơn; ở nhiệt độ thấp, thời gian cần kéo dài đáng kể.
Vì vậy, trong thực tế thương mại, các hệ thống khí quyển kiểm soát thường hướng đến việc hạ oxy xuống khoảng dưới 1% và duy trì ổn định trong nhiều ngày để xử lý toàn bộ vòng đời của mọt.
3. Cách xử lý hiệu quả để mọt & trứng mọt chết hoàn toàn
Để xử lý mọt hiệu quả, doanh nghiệp cần đi theo hướng kiểm soát toàn bộ môi trường xử lý, thay vì chỉ xử lý bề mặt hoặc xử lý theo kinh nghiệm.
Một quy trình đạt hiệu quả cao cần đảm bảo các điểm sau:
- Kiểm tra tình trạng hàng trước khi xử lý: Doanh nghiệp cần xác định loại hàng, mức độ nhiễm mọt, tình trạng bao bì, cách xếp pallet và điều kiện kho. Đây là cơ sở để chọn thời gian và phương án xử lý phù hợp.
- Tạo không gian xử lý kín khí: Hàng hóa cần được đưa vào phòng, container, chamber hoặc khu vực phủ bạt đạt độ kín khí cao. Nếu không gian không kín, oxy thấp sẽ không duy trì ổn định.
- Hạ oxy xuống ngưỡng mục tiêu: Công nghệ khí quyển kiểm soát sử dụng nitơ để thay thế oxy trong không gian xử lý. Khi oxy giảm xuống mức rất thấp, mọt, trứng mọt, ấu trùng và nhộng sẽ không còn điều kiện hô hấp bình thường.
- Duy trì oxy thấp đủ thời gian: Đây là bước quan trọng nhất để xử lý tận gốc. Hệ thống cần theo dõi nồng độ oxy, nhiệt độ và thời gian để đảm bảo điều kiện xử lý được giữ ổn định đến khi hoàn tất.
- Giám sát và ghi nhận dữ liệu xử lý: Với hàng xuất khẩu, dữ liệu xử lý giúp doanh nghiệp có cơ sở chứng minh quy trình kiểm soát mọt, đặc biệt khi làm việc với khách hàng hoặc thị trường yêu cầu tiêu chuẩn cao.
Trong bối cảnh thị trường xuất khẩu ngày càng siết chặt về an toàn thực phẩm, dư lượng hóa chất và chất lượng hàng hóa, doanh nghiệp cần một phương pháp kiểm soát mọt hiệu quả hơn, an toàn hơn và phù hợp với xu hướng “không hóa chất”.
Tại KOMOT, chúng tôi với dịch vụ hun trùng hữu cơ kết hợp bảo quản bằng công nghệ OxyLow từ Hà Lan, hoạt động dựa trên nguyên lý kiểm soát nồng độ Oxy bằng khí Nitơ, tạo môi trường bất lợi cho mọt, trứng mọt, ấu trùng và nhộng.
Giải pháp này phù hợp với nhiều nhóm nông sản khô như gạo, cà phê, hồ tiêu, điều, gia vị, đậu, hạt và các mặt hàng có yêu cầu cao về chất lượng cảm quan. Các hệ thống khí quyển kiểm soát hiện nay được ứng dụng cho nhiều loại hàng khô như hạt, gạo, cà phê, gia vị, trái cây sấy, hạt giống, thuốc lá, lúa mì và lúa mạch trong các khoang kín khí.
